Αει­κί­νη­τος ο δημο­σιο­γρά­φος, οικο­νο­μι­κός ανα­λυ­τής και συγ­γρα­φέ­ας Πωλ Μέι­σον στον τρί­το όρο­φο του Public στο Σύνταγ­μα. Ντυ­μέ­νος στα μαύ­ρα, με πέτσι­νο ελα­φρύ μπου­φάν, χαζεύ­ει τα βιβλία, ενώ πλη­κτρο­λο­γεί συνέ­χεια στο κινη­τό του τηλέ­φω­νο. Βρί­σκε­ται στην Αθή­να για μια επί­σκε­ψη αστρα­πή προ­ω­θώ­ντας το νέο του βιβλίο με τίτλο Μετα­κα­πι­τα­λι­σμός – Ένας οδη­γός για το μέλ­λον μας (μετά­φρα­ση Άλκης Καφε­τζής). Δεν θέλει επι­ση­μό­τη­τες. Μιλά απευ­θεί­ας στον κόσμο που έχει συγκε­ντρω­θεί για να του κάνει ερω­τή­σεις και ανα­φέ­ρε­ται στην τεχνο­λο­γι­κή διά­πλα­ση του καπι­τα­λι­σμού, στην εν δυνά­μει διά­λυ­ση της αξί­ας της τιμής, στην πλη­ρο­φο­ρία ως το νέο κεφά­λαιο, στα όρια της κλα­σι­κής αρι­στε­ράς. Υπέ­γρα­ψε αντί­τυ­πα του βιβλί­ου του και είπε ότι η Ευρώ­πη βρί­σκε­ται σε ανα­ζή­τη­ση μιας και­νού­ριας οικο­νο­μι­κής θεώ­ρη­σης βασι­σμέ­νης στις συνερ­γα­τι­κές μονά­δες τρί­του τύπου, πέρα από το κρά­τος και τις επί­ση­μες αγο­ρές.

ΕΡ.: Τι σημαί­νει για εσάς ο όρος «μετα­κα­πι­τα­λι­σμός»;

ΑΠ.: Ο μετα­κα­πι­τα­λι­σμός είναι η ανά­δυ­ση μιας οικο­νο­μί­ας τρί­του τύπου, μέσα στον παρα­δο­σια­κό καπι­τα­λι­σμό. Έως τώρα το κρά­τος και η αγο­ρά απο­τε­λού­σαν τους δύο βασι­κούς πυλώ­νες της οικο­νο­μι­κής ζωής. Τα τελευ­ταία χρό­νια έχου­με τη δημιουρ­γία ενός μικρού μα σημα­ντι­κού τομέα της οικο­νο­μί­ας, όπου η παρα­γω­γή γίνε­ται μέσα από τη συνερ­γα­σία. Εκεί οι ανταλ­λα­γές είναι δωρε­άν, με αρω­γό την τεχνο­λο­γία. Ένα πλέγ­μα χρη­στι­κών δομών έχουν περά­σει στην καθη­με­ρι­νό­τη­τά μας και εμείς βασι­ζό­μα­στε πάνω τους, διό­τι οι παρα­δο­σια­κές αγο­ρές έχουν καταρ­ρεύ­σει. Μερι­κά παρα­δείγ­μα­τα: η Wikipedia, το Linux, οι μεγά­λες κοο­πε­ρα­τί­βες, οι ψηφια­κές πιστο­λη­πτι­κές μονά­δες, οι τρά­πε­ζες σπό­ρων, οι τρά­πε­ζες τρο­φών, οι τρά­πε­ζες χρό­νου. Στο βιβλίο υπο­στη­ρί­ζω ότι η ανά­δει­ξη αυτών των νέων δομών τρο­πο­ποιεί την επι­κρα­τού­σα παρα­γω­γή. Είναι ένα δια­φο­ρε­τι­κό μονο­πά­τι, πέρα από την κλα­σι­κή μαρ­ξι­στι­κή θεω­ρία, το οποίο στη­ρί­ζε­ται θεμε­λια­κά σε δύο πράγ­μα­τα. Πρώ­τον, η πλη­ρο­φο­ρια­κή τεχνο­λο­γία δια­μορ­φώ­νει πλέ­ον τους μηχα­νι­σμούς των τιμών. Εάν κάνεις copy paste σε κάτι δωρε­άν, η παρα­δο­σια­κή οικο­νο­μι­κή θεω­ρία και η μαρ­ξι­στι­κή μαζί συστή­νουν πως η τιμή του αντι­γρα­φέ­ντος προ­ϊ­ό­ντος θα είναι μηδε­νι­κή. Εκτός αν κάτι μεσο­λα­βή­σει και δώσει τιμή μονο­πω­λώ­ντας την αγο­ρά. Δημιουρ­γεί­ται δηλα­δή μια δυνα­μι­κή μηδε­νι­κής τιμής. Δεύ­τε­ρον, με αυτή τη δυνα­μι­κή έχου­με την πιθα­νό­τη­τα ταχύ­τα­της αυτο­νό­μη­σης πολ­λών εργα­σιών. Δεν είμαι ο πρώ­τος που γρά­φει για την αυτο­νο­μία. Προ­τεί­νω όμως ίσως για πρώ­τη φορά να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει η αρι­στε­ρά και οι προ­ο­δευ­τι­κές δυνά­μεις αυτό το μηχα­νι­σμό προς την κατεύ­θυν­ση επί­τευ­ξης κοι­νω­νι­κής δικαιο­σύ­νης. Που μας φέρ­νει πέρα από τις θέσεις του καπι­τα­λι­σμού και του σοσια­λι­σμού όπως εκφρά­στη­καν το 19ο και στις αρχές του 20ού αιώ­να.

ΕΡ.: Πώς εξη­γεί­τε ότι η πλη­ρο­φο­ρία στις μέρες μας δεν είναι πλέ­ον το μέσο, αλλά έχει μετα­τρα­πεί σε κεφά­λαιο;

ΑΠ.: Η πλη­ρο­φο­ρία είναι ταυ­τό­χρο­να εργα­λείο και τεχνο­λο­γία. Ένα προ­ϊ­όν-κλει­δί. Το 19ο αιώ­να οι εργά­τες κατεί­χαν τα εργα­λεία. Στον 20ό αιώ­να αντι­στρά­φη­καν οι όροι και η κατο­χή των εργα­λεί­ων πέρα­σε στα αφε­ντι­κά. Στον 21ο αιώ­να εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι γνω­ρί­ζουν ότι τα εργα­λεία είναι σχε­δόν δωρε­άν. Στον κόσμο της πλη­ρο­φο­ρί­ας δε, το εργα­λείο ανα­βαθ­μί­ζε­ται από τη μια μέρα στην άλλη τσά­μπα. Οι δια­φο­ρές δεν περιο­ρί­ζο­νται στο χώρο της πλη­ρο­φο­ρί­ας, αλλά επε­κτεί­νο­νται και στο φυσι­κό κόσμο. Εκεί όπου υπάρ­χει ένα ψηφια­κό στρώ­μα ανα­γκαιό­τη­τας. Για παρά­δειγ­μα, δεν μπο­ρεί να πετά­ξει ένα αερο­πλά­νο δίχως πλη­ρο­φο­ρία. Ποιος είναι ο αντί­κτυ­πος; Οι τιμές φυσι­κών προ­ϊ­ό­ντων, για παρά­δειγ­μα τα τεχνο­λο­γι­κά εξαρ­τή­μα­τα, πέφτουν κάθε­τα προς τα κάτω. Το κόστος ενός εκα­τομ­μυ­ρί­ου τραν­ζί­στορ που περιέ­χο­νται σ’ ένα τσιπ από σιλι­κό­νη κοστί­ζει 6 σεντς. Θα μου πεί­τε, για­τί να χρεια­στώ ένα εκα­τομ­μύ­ριο τραν­ζί­στορ, ενώ μπο­ρώ να δια­θέ­τω ένα δισε­κα­τομ­μύ­ριο μέσα σ’ ένα κινη­τό τηλέ­φω­νο τελευ­ταί­ας τεχνο­λο­γί­ας; Διό­τι είναι η βάση του Pentium των υπο­λο­γι­στών και είναι ουσια­στι­κά δωρε­άν. Καμία άλλη τεχνο­λο­γία δεν συμπε­ρι­φέ­ρε­ται έτσι. To επι­χεί­ρη­μα που ανα­πτύσ­σω στο βιβλίο είναι ότι η τεχνο­λο­γία απο­τρέ­πει τον καπι­τα­λι­σμό να προ­σαρ­μό­ζε­ται στις εκά­στο­τε περι­στά­σεις. Η προ­σαρ­μο­στι­κό­τη­τα του καπι­τα­λι­σμού υπό ομα­λές συν­θή­κες δημιουρ­γεί νέες θέσεις εργα­σί­ας, νέα κατα­να­λω­τι­κά προ­ϊ­ό­ντα, αυξά­νο­ντας το βιο­τι­κό επί­πε­δο. Αυτό απο­τε­λεί εξάλ­λου και το δια­χρο­νι­κό επί­τευγ­μα του καπι­τα­λι­σμού, με το οποίο αντι­με­τω­πί­ζει την αρι­στε­ρά χρό­νια τώρα. Για παρά­δειγ­μα, λένε ότι στις αρχές του περα­σμέ­νου αιώ­να βελ­τιώ­θη­καν οι συν­θή­κες δια­βί­ω­σης, ότι μετά το τέλος του Β’ Παγκο­σμί­ου Πολέ­μου καλυ­τέ­ρευ­σε η πραγ­μα­τι­κή οικο­νο­μία κ.ά. Η πλη­ρο­φο­ρια­κή τεχνο­λο­γία κάνει ακρι­βώς το αντί­θε­το. Απο­τρέ­πει το καπι­τα­λι­στι­κό σύστη­μα να προ­σαρ­μο­στεί στις νέες συν­θή­κες. Το γεγο­νός ότι αυτή τη στιγ­μή έχου­με μια οικο­νο­μι­κή στα­σι­μό­τη­τα παγκο­σμί­ως, απέ­να­ντι στην ταχύ­τα­τα ανα­πτυσ­σό­με­νη και ταυ­τό­χρο­να άμε­σα βελ­τιω­μέ­νη τεχνο­λο­γία, δεν είναι τυχαίο. Υπάρ­χει άμε­ση σύν­δε­ση. Το ζήτη­μα με το νεο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμό, αν θέλου­με να τον ορί­σου­με έτσι, δεν είναι ότι εκφρά­ζει ένα κακό σύστη­μα γενι­κώς και αορί­στως. Είναι ένα σύστη­μα που έχει φτά­σει τον καπι­τα­λι­σμό σε αδιέ­ξο­δο. Ο στό­χος για τις προ­ο­δευ­τι­κές και αρι­στε­ρές δυνά­μεις την περί­ο­δο που δια­νύ­ου­με δεν βρί­σκε­ται στη βελ­τί­ω­ση –«εξαν­θρω­πι­σμό»– του υπάρ­χο­ντος συστή­μα­τος. Ακούς δεξιούς και αρι­στε­ρούς πολι­τι­κούς να λένε συνέ­χεια: θα δημιουρ­γή­σου­με νέες θέσεις εργα­σί­ας υψη­λού προ­φίλ, θα βελ­τιώ­σου­με την πρω­το­γε­νή παρα­γω­γή. Πώς, πού; Ρωτώ συνε­χώς και απα­ντή­σεις δεν παίρ­νω. Αυτό που γίνε­ται είναι ότι δημιουρ­γού­νται φτη­νές δου­λειές, ευέ­λι­κτες, που ουσια­στι­κά δεν έχουν λόγο να υπάρ­χουν. Το αντί­δο­το σε αυτό είναι ο επα­να­σχε­δια­σμός των κοι­νω­νιών. Να αφε­θού­με στη δύνα­μη της τεχνο­λο­γί­ας και παράλ­λη­λα να τη χει­ρα­γω­γή­σου­με.  Όσο περ­νούν τα χρό­νια, το βασι­κό εισό­δη­μα  θα ξεφύ­γει από το στα­θε­ρό του πλαί­σιο και θα μετα­τρα­πεί, αν δεν έχει γίνει ήδη, σε μετα­βα­τι­κό μέγε­θος. Η δύνα­μη των αγο­ρών και του κρά­τους θα συρ­ρι­κνω­θεί κι άλλο τα επό­με­να χρό­νια. Όπως και το μέγε­θός τους. Δεν θα υπάρ­χει αρκε­τό κρά­τος να πλη­ρώ­σει το βασι­κό μισθό. Θα πρέ­πει λοι­πόν να μπού­με στη δια­δι­κα­σία να παρέ­χου­με υπη­ρε­σί­ες ο ένας στον άλλον εκτός αγο­ράς. Αυτό για μένα είναι το τέλος της μετά­βα­σης.

ΕΡ.: Στο νέο τοπίο που δια­μορ­φώ­νε­ται ποιος θα είναι ο ρόλος της αρι­στε­ράς;

ΑΠ.: Κατ’ αρχάς, η ελίτ του νεο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού δεν μπο­ρεί να σκε­φτεί κάτι άλλο στο προ­σε­χές μέλ­λον, πέρα απ’ αυτό που βλέ­που­με σήμε­ρα στις συνε­δριά­σεις των Eurogroup. Μόνο η αρι­στε­ρά έχει τη δυνα­τό­τη­τα να οδη­γή­σει τα πράγ­μα­τα προς την κατεύ­θυν­ση της κοι­νω­νι­κής δικαιο­σύ­νης αλλά­ζο­ντας ριζι­κά την κοι­νω­νία. Όμως η κλα­σι­κή αρι­στε­ρά βλέ­πει την πλη­ρο­φο­ρια­κή κοι­νω­νία με αρνη­τι­κό τρό­πο. Θεω­ρούν ότι είναι η απο­θέ­ω­ση του ατο­μι­σμού. Για τη δική μου γενιά, όπως και για εκεί­νη του πατέ­ρα μου, αυτό εκπρο­σω­πεί το από­λυ­το κακό. Η αρι­στε­ρά οφεί­λει να πάει παρα­κά­τω. Όπως το έθε­σε το Τόνυ Νέγκρι, η αρι­στε­ρά θα πρέ­πει να κατα­λά­βει πως το αντί­στοι­χο της βιο­μη­χα­νί­ας σήμε­ρα δεν είναι το software, αλλά όλη η κοι­νω­νία. Η οποία έχει μετα­τρα­πεί σε μηχα­νι­σμό εκμε­τάλ­λευ­σης. Γι’ αυτό η αρι­στε­ρά θα πρέ­πει να δει όλες τις πτυ­χές της κοι­νω­νί­ας και όχι μόνο τις επι­μέ­ρους επαγ­γελ­μα­τι­κές ομά­δες. Στο εσω­τε­ρι­κό του ΣΥΡΙΖΑ, λίγο πριν ανέ­βει στην εξου­σία, αλλά και ευρύ­τε­ρα στην ελλη­νι­κή αρι­στε­ρά, γινό­ταν μεγά­λη κου­βέ­ντα για δια­δι­κτυα­κές ορι­ζό­ντιες μορ­φές ανταλ­λα­κτι­κής δια­χεί­ρι­σης, συνερ­γα­τι­κές κοο­πε­ρα­τί­βες, συνε­ται­ρι­σμούς. Αυτή τη στιγ­μή στην Ισπα­νία, σε τρεις πόλεις όπου η αρι­στε­ρά πλειο­ψη­φεί, έχει εφαρ­μο­στεί αυτό το δίκτυο της ορι­ζό­ντιας οικο­νο­μί­ας από τα κάτω. Στην Ελλά­δα μπο­ρεί να έγι­ναν κάποια μικρά βήμα­τα, αλλά το σύστη­μα δεν προ­χώ­ρη­σε. Ίσως επει­δή η κυβέρ­νη­ση σύρ­θη­κε να κυβερ­νή­σει και υπε­ρα­σπί­ζε­ται τον εαυ­τό της σε κάθε βήμα. Ό,τι κι αν γίνει το επό­με­νο διά­στη­μα, η ελλη­νι­κή αρι­στε­ρά θα πρέ­πει να πάρει στα σοβα­ρά το χτί­σι­μο από τα κάτω της εναλ­λα­κτι­κής οικο­νο­μί­ας.

ΕΡ.: Καλά όλα αυτά, θα πει κάποιος, θα καταρ­γη­θεί όμως η αμει­βό­με­νη εργα­σία;

ΑΠ.: Ωραία ερώ­τη­ση. Αρχι­κά, δεν υπάρ­χει αμοι­βή. Ο πλού­τος έρχε­ται μέσω της αφθο­νί­ας. Αυτή τη στιγ­μή στη Σίλι­κον Βάλεϊ και στο εσω­τε­ρι­κό αρκε­τών ευρω­παϊ­κών κυβερ­νή­σε­ων, προ­σπα­θούν να εξε­ρευ­νή­σουν το «blockchain», που είναι η τεχνο­λο­γία πίσω από το bitcoin. Έτσι ώστε να γίνο­νται πλη­ρω­μές σε μικρή αρχι­κά κλί­μα­κα μέσω υπη­ρε­σιών. Για παρά­δειγ­μα: πόσα λεπτά από το χρό­νο ενός δικη­γό­ρου μπο­ρούν να ανταλ­λα­χθούν με τα αντί­στοι­χα ενός αγρό­τη; Με αυτό τον τρό­πο πρι­μο­δο­τείς το συνερ­γα­τι­κό τομέα της αγο­ράς, δηλα­δή τη μη-αγο­ρά, προ­μη­θεύ­ο­ντάς τη με δωρε­άν προ­ϊ­ό­ντα. Ήδη εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι στον πλα­νή­τη δια­θέ­τουν σε ευρύ­τα­το βαθ­μό δωρε­άν software. Θα μου πεί­τε, και τι δου­λειές θα υπάρ­χουν τότε; Προ­σω­πι­κά έχω μια δου­λειά που την πλη­ρώ­νει ένας καπι­τα­λι­στής, αλλά παράλ­λη­λα δια­θέ­τω δωρε­άν την εργα­σία μου κάπου αλλού. Φτιά­χνω ένα δωρε­άν προ­ϊ­όν. Αυτή είναι η πρω­το­γε­νής πηγή συσ­σώ­ρευ­σης και ανταλ­λα­γής αργό­τε­ρα με μικρο­πο­σά. Η Σίλι­κον Βάλεϊ το ’χει κατα­λά­βει. Οι πάπες του παλιού καπι­τα­λι­σμού όχι ακό­μη. Αφθο­νία σημαί­νει αφθο­νία. Η οποία σπά­ει την τελ­μά­τω­ση της παρού­σας οικο­νο­μί­ας. Είναι το πρώ­το στά­διο της οικο­νο­μι­κής ελευ­θε­ρί­ας. Η κάτο­ψη αν θέλε­τε. Το κτή­ριο θα χτι­στεί πάνω της.

ΕΡ.: Ένα από τα σημα­ντι­κά σημεία που θίγε­τε μέσα στο βιβλίο είναι η εργα­σια­κή θεω­ρία της τιμής. Πεί­τε μας πώς την αντι­λαμ­βά­νε­στε εσείς.

ΑΠ.: Στην εργα­σια­κή θεω­ρία της τιμής που εγώ υπο­στη­ρί­ζω, ένα αντι­κεί­με­νο ανταλ­λά­σε­ται μ’ ένα άλλο. Ένα μέρος της εργα­σί­ας προ­έρ­χε­ται από την εργα­τι­κή παρα­γω­γή και ένα άλλο προ­ϋ­πάρ­χει ως ακα­τέρ­γα­στη ύλη. Ας υπο­θέ­σου­με πως ένα προ­ϊ­όν κρα­τά­ει για πάντα και βγαί­νει από μια μηχα­νή που παρά­γει και άλλα πράγ­μα­τα. Μαθη­μα­τι­κά, αυτή η δια­δι­κα­σία οδη­γεί στο άπει­ρο. Εάν διαι­ρέ­σεις οτι­δή­πο­τε με το άπει­ρο, έχει απο­τέ­λε­σμα μηδέν. Καμιά συμ­βα­τι­κή μηχα­νή, ούτε τα εξαρ­τή­μα­τά της κρα­τούν για πάντα. Όσο όμως κρα­τούν, προ­σθέ­τουν κόστος στην παρα­γω­γή. Το ζήτη­μα είναι πώς θα μειώ­σου­με το κόστος των υλι­κών. Το software μπο­ρεί να είναι το ιδα­νι­κό μηχά­νη­μα, όπως το έθε­τε ο Μαρξ, που δεν κοστί­ζει τίπο­τα σχε­δόν και κρα­τά για πάντα. Βεβαί­ως, ακό­μη και σήμε­ρα, η πρώ­τη ύλη είναι περιο­ρι­σμέ­νη. Ζού­με σ’ έναν κόσμο όπου οι φυσι­κές πρώ­τες ύλες είναι περιο­ρι­σμέ­νες. Η πλη­ρο­φο­ρία κατα­σκευά­ζε­ται προ­σώ­ρας να είναι τεχνη­τά περιο­ρι­σμέ­νη, ενώ στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα είναι άπει­ρη. Για να συμ­βα­δί­ζει με τα υπό­λοι­πα χρη­στι­κά προ­ϊ­ό­ντα. Τα μεγά­λα μονο­πώ­λια (Google, Amazon κ.ά.) εμπο­δί­ζουν τις δυνά­μεις της αγο­ράς να επέμ­βουν στην πλη­ρο­φο­ρία, έτσι ώστε να φθη­νύ­νει αισθη­τά. Χαρα­κτη­ρι­στι­κό παρά­δειγ­μα η Apple με τα iTunes, που επι­βάλ­λουν τιμές στο μίνι­μουμ, υπο­τί­θε­ται, της αξί­ας. Εάν σπά­σουν τα μονο­πώ­λια αυτά, η τιμή θα πέσει στο μηδέν. Το σύστη­μα μέχρι στιγ­μής είναι σχε­δια­σμέ­νο να δια­χει­ρί­ζε­ται το πεπε­ρα­σμέ­νο των πηγών. Μικρά νησιά τεχνο­λο­γι­κής αφθο­νί­ας είναι η ελπί­δα του μέλ­λο­ντος.

Νίκος Κουρ­μου­λής

 

πηγή: http://www.stokokkino.gr/article/1000000000031952/O-Pol-Meison-Sto-Kokkino-O-rolos-tis-Aristeras-sto-neo-topio

upl572a0e119b478