Ο Ισπανός συγγραφέας συνομιλεί με τον Διονύση Μαρίνο για το νέο του βιβλίο, την κρίση, τη δύναμη της λογοτεχνίας, τον Φράνκο και τον Δον Κιχώτη.

Τι μπο­ρεί να συμ­βεί σε μια εβδο­μη­ντά­χρο­νη γυναί­κα όταν υπο­κύ­ψει στη γοη­τεία των τυπω­μέ­νων σελί­δων και όταν με πάθος ζηλω­τή απο­φα­σί­σει να σκά­ψει τον εαυ­τό της με τη βοή­θεια των βιβλί­ων; Ο Ισπα­νός συγ­γρα­φέ­ας Πάμπλο Γκου­τιέ­ρεθ στο βιβλίο του «Τα ανα­τρε­πτι­κά βιβλία» (Εκδό­σεις Καστα­νιώ­τη) δεν γρά­φει μόνο για την ηρω­ί­δα του, Ρέμε, αλλά και για τη χώρα του, όπως αυτή προ­έ­κυ­ψε αμέ­σως μετά την πτώ­ση του φραν­κι­κού καθε­στώ­τος. Μιλώ­ντας στην «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ του Τύπου» κάνει μια συνο­λι­κή απο­τί­μη­ση της ανά­γκης του ανθρώ­που να δηλώ­σει την αυτα­ξία του (συναι­σθη­μα­τι­κή, πολι­τι­κή, κοι­νω­νι­κή και ερω­τι­κή), ειδι­κά αν είναι κατα­δι­κα­σμέ­νος να ζει στο περι­θώ­ριο. Εντέ­λει, αυτό που μένει, πέραν των λοι­πών συν­δη­λώ­σε­ων του βιβλί­ου, είναι η ιαμα­τι­κή δύνα­μη της λογο­τε­χνί­ας. Μπο­ρεί να μην θερα­πεύ­ει πλη­γές, αλλά του­λά­χι­στον τις κάνει πιο ανε­κτές.

Το βιβλίο σας είναι μια άριστη εισαγωγή στην Ιστορία της Ισπανίας. Και ο πλέον αμύητος αντιλαμβάνεται πολλά πράγματα. 

Συμ­φω­νώ, αν και πρό­θε­σή μου δεν ήταν να γρά­ψω ένα ιστο­ρι­κό βιβλίο, και δεν είναι τέτοιο. Μιλάω για ό,τι συνέ­βη μετα­πο­λε­μι­κά και για το πώς χτί­στη­καν οι οικι­σμοί στα περί­χω­ρα των πόλε­ων. Κάπως έπρε­πε να στε­γα­στεί όλος αυτός ο κόσμος.

Είναι πολιτικό το βιβλίο; 

Ναι, είναι κοι­νω­νι­κό-πολι­τι­κό. Θα έλε­γα πως είναι του «δρό­μου και της γει­το­νιάς». Ο βασι­κός χαρα­κτή­ρας έχει στοι­χεία από πολ­λούς ανθρώ­πους, είναι μια αρχε­τυ­πι­κή φυσιο­γνω­μία. Προ­σπά­θη­σα να ενθέ­σω θεα­τρι­κά στοι­χεία στη δομή του μυθι­στο­ρή­μα­τος. Γι’ αυτό και υπάρ­χει αυτή η λεπτο­μέ­ρεια στην απο­τύ­πω­ση και τη δια­δο­χή των εικό­νων.

Μοιάζει σαν όλοι οι ήρωες του βιβλίου να συνιστούν έναν χορό δράματος.

Ναι, αυτό ήθε­λα να κάνω. Τα προ­ά­στια έχουν τη δική τους ταυ­τό­τη­τα και ήθε­λα με αυτό τον τρό­πο να τρο­μά­ξω, όπως λέει και η ισπα­νί­δα εκδό­τριά μου, τον κόσμο για την αστι­κο­ποί­η­ση. Δεν μιλάω ανοι­χτά για τον Εμφύ­λιο Πόλε­μο, αλλά φυσι­κά και υπάρ­χει μέσα στο βιβλίο. Το «μετάλ­λιό» μου είναι ότι πολ­λοί ανα­γνώ­στες μου είπαν ότι μιλού­σα και για την πόλη τους, από τη στιγ­μή που δεν ανα­φέ­ρω τον ακρι­βή τόπο που εξε­λίσ­σε­ται η ιστο­ρία.

Τι συνέβη στην Ισπανία στην μετά-Φρανκική εποχή; 

Όταν τελειώ­σει ένας εμφύ­λιος πόλε­μος ανα­γκά­ζε­σαι να συμ­βιώ­σεις με τον πρώ­ην εχθρό σου. Ο ισπα­νι­κός εμφύ­λιος έχει γίνει πολ­λά­κις θέμα στη λογο­τε­χνία και τον κινη­μα­το­γρά­φο. Υπήρ­ξαν πολ­λές εκτε­λέ­σεις και τιμω­ρί­ες. Ποτέ δεν θα μάθου­με πόσοι σκο­τώ­θη­καν και φυσι­κά δεν μπή­καν όλοι οι πρα­ξι­κο­πη­μα­τί­ες στη φυλα­κή. Εν συνε­χεία προ­έ­κυ­ψε το ζήτη­μα της στέ­γα­σης και έτσι άρχι­σαν να φτιά­χνο­νται αυτές οι εργα­τι­κές συνοι­κί­ες στα περί­χω­ρα των πόλε­ων.

Στο μυθιστόρημα οι περισσότεροι ήρωες δεν έχουν ονόματα, αλλά ιδιότητες. Ήταν εμπρόθετο αυτό; 

Το κάνω συχνά στα βιβλία μου. Δεν βάζω ονό­μα­τα και όπου το κάνω προ­σπα­θώ να «παί­ξω» με αυτά. Να δηλώ­σω κάτι με το όνο­μά τους. Πρό­κει­ται για κόλ­πα που σίγου­ρα τα κατα­λα­βαί­νει ο ανα­γνώ­στης που δια­βά­ζει εντα­τι­κά με το μολύ­βι και κρα­τά σημειώ­σεις. Η Ρέμε, η ηρω­ί­δα μου, είναι η αρχε­τυ­πι­κή μορ­φή γυναί­κας στο νότο της Ισπα­νί­ας.

Η οποία αλλάζει τη ζωή της μέσω των βιβλίων.

Η Ρέμε είναι μια τρε­λή, ένας θηλυ­κός Δον Κιχώ­της. Θέλει να ζήσει σε μιαν άλλη επο­χή, με ηθι­κό κώδι­κα που παρα­πέ­μπει στον Μεσαί­ω­να. Και όταν αλλά­ζει αρχί­ζει να βλέ­πει με άλλο μάτι της γει­τό­νισ­σές της και να την ενο­χλούν πολ­λά πράγ­μα­τα, όπως τα Καγιέν που κυκλο­φο­ρούν στο δρό­μο. Αν και δέχε­ται την κοι­νω­νι­κή κατα­πί­ε­ση δεν απο­δέ­χε­ται την εισβο­λή στον προ­σω­πι­κό της χώρο και εξε­γεί­ρε­ται. Ως άλλος Δον Κιχώ­της, όμως, ανα­ζη­τεί έναν εχθρό και τον βρί­σκει στο πρό­σω­πο ενός δημο­τι­κού υπαλ­λή­λου και στο τέλος επα­να­στα­τεί…

Παίζετε συνεχώς με το κωμικό και το τραγικό στοιχείο. 

Υπάρ­χει από την επο­χή του Θερ­βά­ντες και του Ραμπε­λαί αυτό το στοι­χείο. Ας μην ξεχνά­με το πικα­ρέ­σκο που κατά­φε­ρε να ενώ­σει αυτά τα δύο αντί­θε­τα δεδο­μέ­να.

Σαν την χαρμολύπη των Ελλήνων.

Εμείς στην Ισπα­νία έχου­με τον Δον Κιχώ­τη που ενώ είναι τρε­λός είναι συμπα­θη­τι­κός. Μπο­ρεί να μην βλέ­πει τον πραγ­μα­τι­κό κόσμο, αλλά έχει μια ιδιαί­τε­ρη καθα­ρό­τη­τα στη ματιά του. Όταν τον κατη­γο­ρούν ως τρε­λό εκεί­νος απα­ντά­ει πως «ξέρω τι πιστεύω». Αυτό ισχύ­ει και με την ηρω­ί­δα μου.

Ο Τραμπ, η Λεπέν και η Ελλάδα.

Στην ερώ­τη­ση αν θα έγρα­φε για τη σημε­ρι­νή κρί­ση απά­ντη­σε ο Πάμπλο Γκου­τιέ­ρεθ: «Το έκα­να στο προη­γού­με­νο βιβλίο μου (σ.σ. με τον τίτλο Δημο­κρα­τία) που είχε να κάνει με την κατάρ­ρευ­ση της Lehman Brothers. Από την άλλη μας αφο­ρά άμε­σα ο λαϊ­κι­σμός και το πώς απλώ­νε­ται παντού. Στην Ελλά­δα, την Ισπα­νία, τη Γαλ­λία. Βλέ­πε­τε τι γίνε­ται με την Λεπέν και τον Τραμπ. Είναι φανε­ρή πλέ­ον η χει­ρα­γώ­γη­ση των μαζών ειδι­κά εκεί­νων των ανθρώ­πων που δεν έχουν συνεί­δη­ση του εαυ­τού τους. Νιώ­θω από­λυ­τα συν­δε­δε­μέ­νος με τα πολι­τι­κά και κοι­νω­νι­κά ζητή­μα­τα των και­ρών μας και κατα­νοώ για­τί στο Νότο της Ευρώ­πης γρά­φο­νται τέτοια μυθι­στο­ρή­μα­τα».

 

*Η συνέ­ντευ­ξη του Πάμπλο Γκου­τιέ­ρεθ στον Διο­νύ­ση Μαρί­νο, με αφορ­μή την έκδο­ση του μυθι­στο­ρή­μα­τός του «Τα ανα­τρε­πτι­κά βιβλία» (μτφρ. Κλαί­τη Σωτη­ριά­δου), δημο­σιεύ­θη­κε στην έντυ­πη έκδο­ση της εφη­με­ρί­δας «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ του Τύπου» (15/ 06/ 17).