Η Ευρώ­πη υπήρ­ξε πάντα ακού­ρα­στος τρο­φο­δό­της έργων καλής λογο­τε­χνί­ας. Στον τερά­στιο κατά­λο­γο συγ­γρα­φέ­ων και λογο­τε­χνι­κών έργων, σχε­δόν όλες οι ευρω­παϊ­κές χώρες έχουν συμ­βάλ­λει με τις δικές τους δυνά­μεις με έργα που έμει­ναν αξιο­μνη­μό­νευ­τα, με έργα που προ­χώ­ρη­σαν μέσα στους αιώ­νες τη λογο­τε­χνία ένα βήμα μπρο­στά. Κι αν μερι­κές φορές στα­μα­τά­με περισ­σό­τε­ρο στις χώρες εκεί­νες που δια­κρί­θη­καν για τους πολύ μεγά­λους συγ­γρα­φείς τους, είναι λάθος να ξεχνά­με τη συμ­βο­λή μικρό­τε­ρων χωρών, στις οποί­ες άλλω­στε ανή­κει και η Ελλά­δα με τη σύγ­χρο­νη λογο­τε­χνία της.

Η Ολλαν­δία είναι μία από αυτές τις χώρες. Μια μικρή χώρα με μια μεγά­λη κουλ­τού­ρα πίσω της — ιδιαί­τε­ρα στον τομέα της ζωγρα­φι­κής, όπου έχει να επι­δεί­ξει μερι­κούς από τους σπου­δαιό­τε­ρους ζωγρά­φους του κόσμου. Μεγά­λο ενδια­φέ­ρον όμως η Ολλαν­δία παρου­σιά­ζει και στον τομέα των γραμ­μά­των. Η φλα­μαν­δι­κή γλώσ­σα είναι μια γλώσ­σα που μιλιέ­ται από λίγα εκα­τομ­μύ­ρια ανθρώ­πους αλλά έχει να επι­δεί­ξει μια σει­ρά από πολύ ενδια­φέ­ρο­ντα έργα στον τομέα του δοκι­μί­ου και της λογο­τε­χνί­ας.

Στην Ελλά­δα, κυρί­ως χάρη στις Εκδό­σεις Καστα­νιώ­τη και τις μετα­φρα­στι­κές δου­λειές της Ινώς Βαν Ντάικ-Μπαλ­τά, γνω­ρί­ζου­με αρκε­τά έργα της ολλαν­δι­κής και γενι­κό­τε­ρα της φλα­μαν­δι­κής λογο­τε­χνί­ας. Κατ’ αρχάς δύο σπου­δαί­ους συγ­γρα­φείς της επο­χής μας που δεν ζού­νε πια, τον Ολλαν­δό Χάρι Μού­λις και τον Βέλ­γο Ούγκο Κλά­ους. O Κλά­ους, ο οποί­ος το 1998 κέρ­δι­σε το Ευρω­παϊ­κό Αρι­στείο μυθι­στο­ρή­μα­τος με το υπέ­ρο­χο μυθι­στό­ρη­μά του Οι φήμες, πέθα­νε δέκα χρό­νια αργό­τε­ρα αφή­νο­ντας πίσω του πολ­λές ποι­η­τι­κές συλ­λο­γές, κάποιες κινη­μα­το­γρα­φι­κές ται­νί­ες και πολ­λά άλλα μυθι­στο­ρή­μα­τα από τα οποία ξεχω­ρί­ζει το ογκώ­δες Η θλί­ψη του Βελ­γί­ου σε μετά­φρα­ση Γιάν­νη Ιωαν­νί­δη, που θεω­ρεί­ται το αρι­στούρ­γη­μά του.

Ο δημο­φι­λέ­στε­ρος όμως συγ­γρα­φέ­ας της φλα­μαν­δι­κής κουλ­τού­ρας υπήρ­ξε και εξα­κο­λου­θεί να είναι ο σπου­δαί­ος Χάρι Μού­λις, μόνι­μος διεκ­δι­κη­τής τα τελευ­ταία χρό­νια του Βρα­βεί­ου Νόμπελ, το οποίο όμως -και είναι μια από τις μεγα­λύ­τε­ρες αδι­κί­ες των τελευ­ταί­ων χρό­νων- δεν κατά­φε­ρε να πάρει. Ο Μού­λις, ο σπου­δαιό­τε­ρος συγ­γρα­φέ­ας της Ολλαν­δί­ας, είχε δύσκο­λα παι­δι­κά χρό­νια αφού είχε την ατυ­χία να γεν­νη­θεί από Εβραία μητέ­ρα και Αυστρια­κής κατα­γω­γής πατέ­ρα ο οποί­ος συνερ­γά­στη­κε με τους Ναζί. Από τέτοιες δύσκο­λες κατα­στά­σεις πολύ συχνά γεν­νιού­νται όχι μόνο οι μεγά­λοι συγ­γρα­φείς αλλά και οι μεγά­λοι αμφι­σβη­τί­ες των συμ­βα­τι­κών κοι­νω­νι­κών και πολι­τι­κών κανό­νων: και ο Μού­λις τόσο με το δοκί­μιό του για τον Άιχ­μαν όσο και με τα περί­φη­μα μυθι­στο­ρή­μα­τα του Το πέτρι­νο νυφι­κό κρε­βά­τι και Ζίγ­κφριντ, ο γιος του κτή­νους μελέ­τη­σε το φρι­κτό πρό­σω­πο του ναζι­σμού αλλά και την κακή πλευ­ρά των καλών. Το κακό, λέει ο Μού­λις, δεν είναι κάτι που γεν­νιέ­ται ξαφ­νι­κά, προ­ϋ­πάρ­χει μέσα μας, στις κοι­νω­νί­ες στις οποί­ες ζού­με και οι οποί­ες το ανα­πα­ρά­γουν κάθε φορά που πάνε να το απο­κρύ­ψουν.

Το αρι­στούρ­γη­μα όμως του Μού­λις είναι αναμ­φι­σβή­τη­τα το ογκώ­δες μυθι­στό­ρη­μα Η ανα­κά­λυ­ψη του ουρα­νού το οποίο απο­τε­λεί κατά κάποιο τρό­πο μια σύν­θε­ση όλων των βασι­κών χαρα­κτη­ρι­στι­κών ολό­κλη­ρης της ολλαν­δι­κής λογο­τε­χνί­ας. Μια έντο­νη ειρω­νι­κή διά­θε­ση, πολ­λές μετα­φυ­σι­κές νύξεις, ένας έντο­νος φιλο­σο­φι­κός στο­χα­σμός, μια φιλε­λεύ­θε­ρη ματιά πάνω στις σχέ­σεις των ανθρώ­πων, το πρό­βλη­μα της μονα­ξιάς, η ανα­ζή­τη­ση της εσώ­τε­ρης αλή­θειας, η ανα­ζή­τη­ση του θεί­ου. Δεν είναι υπερ­βο­λή να πει κανείς ότι δεν υπάρ­χει Ολλαν­δός που δεν έχει δια­βά­σει την Ανα­κά­λυ­ψη του ουρα­νού η οποία είναι αναμ­φι­σβή­τη­τα η σύγ­χρο­νη Βίβλος των Ολλαν­δών και ένα από τα σημα­ντι­κό­τε­ρα έργα της σύγ­χρο­νης ευρω­παϊ­κής λογο­τε­χνί­ας.

Στην Ελλά­δα είναι όμως γνω­στοί και άλλοι Ολλαν­δοί συγ­γρα­φείς. Η Χέλα Χάα­σε που πέθα­νε πριν λίγα χρό­νια ανα­γνω­ρι­σμέ­νη και σε μεγά­λη ηλι­κία, που υπη­ρέ­τη­σε θαυ­μα­στά το είδος του ιστο­ρι­κού μυθι­στο­ρή­μα­τος, με γνω­στό­τε­ρο μυθι­στό­ρη­μά της το εξω­τι­κό Οι βαρό­νοι του τσα­γιού. Ο Σέις Νόο­τε­μπο­ομ, πολυ­με­τα­φρα­σμέ­νος σε όλο τον κόσμο για τα περί­ερ­γα και πολύ προ­σω­πι­κά του ταξι­διω­τι­κά έργα (έργα στο ύφος όχι ταξι­διω­τι­κών οδη­γών αλλά δια­νοη­τι­κών περι­πλα­νή­σε­ων στο ύφος του Ζέμπαλντ και του Μάγκρις), στην Ελλά­δα είναι γνω­στός κυρί­ως από τα μυθι­στο­ρή­μα­τά του Η ακό­λου­θη ιστο­ρία και Το Σάβ­βα­το των ψυχών. Η πολύ καλή Νέλε­κε Νόορ­ντερ­βλιτ, συγ­γρα­φέ­ας με έντο­νο το ιστο­ρι­κό στοι­χείο στα έργα της, με δύο επί­σης μετα­φρα­σμέ­να μυθι­στο­ρή­μα­τα στην Ελλά­δα, το Στο όνο­μα του πατρός το οποίο δια­δρα­μα­τί­ζε­ται εν πολ­λοίς στην Κρή­τη και το Ο όρμος των Πελε­κά­νων που δια­δρα­μα­τί­ζε­ται στην άλλη πλευ­ρά του κόσμου, στην Καραϊ­βι­κή. Δύο βιβλία έχει στην Ελλά­δα και ο Λέον Ντε Βίντερ, από τα πολύ γνω­στά ονό­μα­τα της σύγ­χρο­νης ολλαν­δι­κής λογο­τε­χνί­ας (γεν­νή­θη­κε το 1954, και το γνω­στό­τε­ρο έργο του είναι το μυθι­στό­ρη­μα Η πεί­να του Χόφ­μαν το οποίο γυρί­στη­κε και ται­νία με τη Ζακλίν Μπι­σέ). Να κλεί­σου­με αυτόν τον σύντο­μο κατά­λο­γο με τον Καντέρ Αμπ­ντο­λάχ, Πέρ­ση πολι­τι­κό πρό­σφυ­γα που γρά­φει πλέ­ον στα ολλαν­δι­κά και έχει γίνει ένας από τους δημο­φι­λέ­στε­ρους Ολλαν­δούς συγ­γρα­φείς: αρκεί να σας πω ότι το αυτο­βιο­γρα­φι­κό μυθι­στό­ρη­μά του Το σπί­τι του τεμέ­νους θεω­ρή­θη­κε σε σχε­τι­κή δημο­σκό­πη­ση το δημο­φι­λέ­στε­ρο μετα­πο­λε­μι­κό ολλαν­δι­κό μυθι­στό­ρη­μα μετά την Ανα­κά­λυ­ψη του ουρα­νού. Μια απτή από­δει­ξη του διε­θνι­στι­κού ανέ­μου που φυσά­ει στην ολλαν­δι­κή λογο­τε­χνία, αφού το μυθι­στό­ρη­μα ανα­φέ­ρε­ται στην ιρα­νι­κή επα­νά­στα­ση που έφε­ρε στην εξου­σία τον Χομεϊ­νί και το θεο­κρα­τι­κό του καθε­στώς.

Πενή­ντα εννέα μετα­φρα­σμέ­νους τίτλους ολλαν­δι­κών βιβλί­ων μετρά­ει το ΕΚΕΒΙ στην ελλη­νι­κή βιβλια­γο­ρά. Ανά­με­σά τους και πολ­λά αστυ­νο­μι­κά βιβλία του  Ρόμπερτ βαν Γκού­λικ που με επι­μο­νή έβγα­ζαν για χρό­νια οι Εκδό­σεις Θεμέ­λιο. Μια καλή, θα έλε­γα, παρου­σία της ολλαν­δι­κής λογο­τε­χνί­ας στη χώρα μας, σε αντί­θε­ση με την μάλ­λον ισχνή παρου­σία της ελλη­νι­κής λογο­τε­χνί­ας στις Κάτω χώρες. Η δια­φο­ρά σίγου­ρα οφεί­λε­ται στις επί­μο­νες και συστη­μα­τι­κές προ­σπά­θειες που κάνει το Ολλαν­δι­κό κρά­τος για την προ­ώ­θη­ση της εθνι­κής του λογο­τε­χνί­ας — για τις ελλη­νι­κές προ­σπά­θειες ας μην σχο­λιά­σου­με καλύ­τε­ρα.

Ο Άρνον Γκρούν­μπεργκ είναι σίγου­ρα ο πιο ενδια­φέ­ρων, ο πιο πρω­τό­τυ­πος και ο δημο­φι­λέ­στε­ρος Ολλαν­δός συγ­γρα­φέ­ας της νέας γενιάς. Στην Ελλά­δα τον γνω­ρί­σα­με με το ψευ­δώ­νυ­μο Μάρεκ βαν ντε Γιαχτ και την ιστο­ρία της φαλά­κρας του. Όπως βλέ­πε­τε ο Γκρού­μν­μπεργκ έχει πολ­λά μαλ­λιά και δεν μοιά­ζει καθό­λου με τον νεα­ρό του εξω­φύλ­λου ο οποί­ος, περιέρ­γως πώς, μοιά­ζει του νεα­ρού Πεσ­σόα, του Πορ­το­γά­λου ποι­η­τή. Ακο­λού­θη­σε το μυθι­στό­ρη­μα Τίρ­ζα, η βασί­λισ­σα του ήλιου, μυθι­στό­ρη­μα που ενθου­σί­α­σε κοι­νό και κρι­τι­κούς τόσο στην Ολλαν­δία όσο και στις ΗΠΑ, χώρα στην οποία κατοι­κεί τα τελευ­ταία χρό­νια ο Γκρούν­μπεργκ, όταν δεν ταξι­δεύ­ει στις τέσ­σε­ρις γωνιές του κόσμου για να κάνει τα δημο­σιο­γρα­φι­κά ρεπορ­τάζ που τον συναρ­πά­ζουν. Η λογο­τε­χνία του όμως δεν έχει τίπο­τα το δημο­σιο­γρα­φι­κό, αντί­θε­τα είναι μια λογο­τε­χνία που μπή­γει το μαχαί­ρι στο κόκα­λο των ευρω­παϊ­κών μας κοι­νω­νιών, στην υπο­κρι­σία και τις συμ­βά­σεις που μας κατα­τρέ­χουν, και που μας κάνουν να ζού­με συχνά ζωές ψεύ­τι­κες και κενές περιε­χο­μέ­νου.