Να μη λύνο­νται ούτε να τελειώ­νουν ποτέ οι κρυ­φές διη­γή­σεις, να γυρί­ζουν τα πρό­σω­πα καθαρ­μέ­να απ’ τη μνή­μη, και το αίσθη­μα πάντα να κρα­τεί τα ιστία, όπως πλό­ες που ήταν να γίνουν και ενά­ντια βου­λή τις ματαί­ω­σε, ή τα ιστία ανύ­παρ­κτα, πιθα­νόν και τα σκά­φη. Και οι ήρω­ες τότε, ολάρ­με­νοι, στα ψηλά των βου­νών θ’ ανα­τέλ­λουν, απο­λώ­ντας το έρμα σε κού­φιους κρα­τή­ρες, αστροπλόοι. 

Τζέ­νη Μαστοράκη

Μετά το τελευ­ταίο της βιβλίο Φωνές στο νερό, η Ελέ­νη Πριο­βό­λου επα­νέρ­χε­ται στα λογο­τε­χνι­κά πράγ­μα­τα της χώρας με το νέο της ιστο­ρι­κό — κοι­νω­νι­κό μυθι­στό­ρη­μα Μετά φόβου. Ένα μυθι­στό­ρη­μα που με φόντο την ιστο­ρία ξετυ­λί­γει το νήμα της ζωής δύο γυναι­κών — που κάποια στιγ­μή θα γίνουν και αδελ­φές — της Αρί­στης και της Δια­λε­χτής, που παρά τις αντι­θέ­σεις στο χαρα­κτή­ρα και τον τρό­πο ζωής, συν­δέ­ο­νται με μια βαθιά φιλία και αγάπη.

Η Αρί­στη, φύση ανή­συ­χη και επα­να­στα­τι­κή, ασυμ­βί­βα­στη, με έντο­νη κοι­νω­νι­κή συνεί­δη­ση, προ­χω­ρά στη ζωή της με τολ­μη­ρά βήμα­τα, αψη­φώ­ντας τις συμ­βά­σεις της επο­χής και τα δρα­μα­τι­κά γεγο­νό­τα που δια­δέ­χο­νται το ένα το άλλο με ιλιγ­γιώ­δη ταχύ­τη­τα. Ανοί­γει τους δικούς της δρό­μους μέσα στο ασφυ­κτι­κό περι­βάλ­λον της επαρ­χί­ας, στην οποία ζει, που καλ­λιερ­γεί το φόβο και την ενο­χή, ακρο­βα­τώ­ντας με τεντω­μέ­νο σκοι­νί πάνω από την άβυσ­σο. Συντρί­βε­ται και ανα­σταί­νε­ται, παλιν­δρο­μεί ανά­με­σα στα πρέ­πει και τα θέλω της ζωής της, ζώντας ένα «ανό­σιο» έρω­τα που θα κρα­τή­σει όλη της τη ζωή, βιώ­νει τον όλε­θρο και τον πόλε­μο για να φθά­σει στο τέλος «στην έξο­δο του λαβυ­ρίν­θου των φόβων».

Η Δια­λε­χτή, άτολ­μη και άβου­λη, δεν διεκ­δι­κεί τίπο­τα για τον εαυ­τό της, δεν κατέ­χε­ται από καμία διά­θε­ση αλλα­γής, αλλά μένει με καθη­λω­μέ­νες τις αισθή­σεις στη μικρή της, κλει­στή ζωή που και αυτή την ορί­ζουν οι άλλοι, μέχρι το τέλος. Πορεύ­ε­ται με το φόβο, τη μάταιη απα­ντο­χή, χωρίς όνει­ρα, χωρία ελπί­δα. Οι ζωές των δύο γυναι­κών θα περά­σουν μέσα από δρα­μα­τι­κές στιγ­μές, αδιέ­ξο­δα και συμπλη­γά­δες, καθώς τα γεγο­νό­τα της επο­χής συγκλο­νί­ζουν τη χώρα, με συνε­χείς εντά­σεις, πολι­τι­κές αλλα­γές, μεγά­λες εθνι­κές περι­πέ­τειες και ανα­κα­τα­τά­ξεις. Νέες κατα­στά­σεις έρχο­νται στο φως και καθώς η χώρα αγω­νί­ζε­ται να βρει έναν νέο προ­σα­να­το­λι­σμό, εκεί στην άκρη των και­ρών, τα ζητού­με­να των κοι­νω­νι­κών ομά­δων και των πολι­τι­κών που κυβερ­νούν αλλά­ζουν, τονί­ζο­ντας τις αντι­θέ­σεις στη σκέ­ψη και τον ψυχι­σμό των ανθρώ­πων, τις ιδε­ο­λο­γι­κές και κοι­νω­νι­κές συγκρού­σεις, τα πολι­τι­κά πάθη. Μέσα σ’ αυτό το κλί­μα και σ’ αυτή τη δίνη θα βρε­θούν η Δια­λε­χτή και η Αρί­στη, αλλά και μέσα στη δίνη της προ­σω­πι­κής τους ζωής, που σημα­δεύ­ε­ται από την παρου­σία ενός νέου άνδρα που δρα σαν κατα­λύ­της και δια­μορ­φώ­νει μια πραγ­μα­τι­κό­τη­τα γεμά­τη πάθη, ανεκ­πλή­ρω­τα όνει­ρα, φοβί­ες και ανα­τρο­πές που θα κλο­νί­σουν τη σχέ­ση τους και θα οδη­γή­σουν σε αδιέ­ξο­δα και δρα­μα­τι­κές καταστάσεις.

Στην κύρια αυτή αφή­γη­ση, η συγ­γρα­φέ­ας ενσω­μα­τώ­νει και άλλες δευ­τε­ρεύ­ου­σες από τη ζωή των ανθρώ­πων της περιο­χής της Αιτω­λί­ας, όπου ζουν, πυρο­δο­τώ­ντας τις εξε­λί­ξεις. Θάνα­τοι και μικρές ευτυ­χί­ες, αγώ­νες και αγω­νί­ες, φόβοι και ελπί­δες, αντι­νο­μί­ες και πάθη που γεν­νούν οι παραγ­μέ­νες επο­χές, ηρω­ι­σμοί και δια­ψεύ­σεις, περι­γρά­φο­νται με λεπτο­μέ­ρεια και απο­τυ­πώ­νο­νται λογο­τε­χνι­κά από τη συγ­γρα­φέα, φιλ­τρα­ρι­σμέ­να πάντα μέσα από τη δική της εστί­α­ση και οπτική.

Στην ανθρω­πο­γε­ω­γρα­φία της Πριο­βό­λου δεν λεί­πει τίπο­τα και κανέ­νας. Οι χαρα­κτή­ρες σκια­γρα­φού­νται με ρεα­λι­σμό και έχουν όλα τα χαρα­κτη­ρι­στι­κά γνω­ρί­σμα­τα της κοι­νω­νί­ας: μεγα­λέ­μπο­ροι και εργά­τες, άρχο­ντες και πλη­βεί­οι, αγω­νι­στές και κατα­δό­τες, ιδε­ο­λό­γοι και δολο­πλό­κοι, καλοί και κακοί δρουν και δια­μορ­φώ­νουν κατα­στά­σεις, συν­θέ­το­ντας ένα μεγά­λο κοι­νω­νι­κό μωσαϊκό.

Και όλα αυτά περι­γρά­φο­νται από τη συγ­γρα­φέα με τη γνω­στή της μυθο­πλα­στι­κή δει­νό­τη­τα, αλλά και ευαι­σθη­σία, μιας και ανα­φέ­ρο­νται στην ιδιαί­τε­ρη πατρί­δα της, την Αιτω­λία, και την μικροϊ­στο­ρία της.

Μια μακρά ιχνη­λα­σία στο παρελ­θόν, που ζωντα­νεύ­ει μέσα από άπει­ρες μαρ­τυ­ρί­ες και ανα­φο­ρές, στο­χα­στι­κά ζητού­με­να, μνή­μες και νύξεις αυτο­βιο­γρα­φι­κές και μας θυμί­ζει ακό­μα μια φορά πως με αφορ­μή το παρελ­θόν μπο­ρεί ο καθέ­νας μας να λογα­ριά­σει το παρόν, τους κύκλους της ζωής που επα­να­λαμ­βά­νο­νται στα­θε­ρά και πάντα με την «ίδια κινη­τή­ρια φορά», το χρό­νο που προ­χω­ρά με το δικό του αιώ­νιο ρυθ­μό και μέσα απ’ αυτή την ανα­κύ­κλη­ση ν’ ανα­ζη­τή­σει αλή­θειες, να απο­κρυ­πτο­γρα­φή­σει κρυμ­μέ­να νοή­μα­τα να παραλ­λη­λί­σει το τότε με το τώρα.

Βαρ­βά­ρα Μικέλ­λη, Φιλόλογος.